Karnak là một quần thể đền chứ không phải chỉ một ngôi đền: một khu vực có tường bao cách Luxor khoảng 2,5 kilomet về phía bắc trên bờ đông, gồm ba khu đền chính, hàng chục cổng được xây nối tiếp suốt nhiều thế kỷ, các nhà nguyện được dựng lại trên nền cỏ từ những mảng đá của các công trình cũ bị phá dỡ, và một đại sảnh cột lớn nhất từng được xây ở Ai Cập. Người Ai Cập cổ gọi nơi này là Ipet-isut, nghĩa là nơi được chọn lựa nhất; đây từng là nhà của thần Amun, đứng đầu bộ ba thần linh Thebes và là trung tâm tôn giáo thời Tân Vương quốc.
Việc xây dựng kéo dài từ thời Senusret I ở Trung Vương quốc, cho đến giai đoạn nhà Ptolemaios: gần hai ngàn năm đắp xây, tháo dỡ, tạc lại và mở rộng thêm. Gần như mọi vị vua các vương triều 18, 19 và 20 đều góp phần xây dựng nơi này, nhiều người còn khắc tên mình lên các công trình của vua đời trước.
- Cột trong đại sảnh
- 134
- Diện tích đại sảnh
- 5,000 m²
- Chiều cao 12 cột lớn nhất
- 21 m
- Ước tính trọng lượng dầm ngang
- 70 tấn
Đại sảnh cột
Đại Sảnh Cột là điểm chính hút du khách và bản thân nó cũng đủ lý do để ghé tới. Diện tích 5.000 mét vuông với 134 cột sắp thành 16 hàng: 122 cột cao 10 mét, 12 cột trung tâm cao khoảng 21 mét, đường kính hơn 3 mét, trên đỡ các dầm ngang nặng gần 70 tấn mỗi chiếc. Cảm giác khi bước vào không giống một căn phòng mà như lạc giữa rừng đá, và ánh sáng xuyên qua cửa sổ trên cao của những hàng bên tạo thành hiệu ứng ấn tượng.
Công trình khởi xây dưới thời Seti I, hoàn tất bởi Ramesses II, phù điêu trên tường là tác phẩm của cả hai thời vua, các hoa văn vẫn còn vệt màu ở các góc khuất. Một góc khuôn viên vẫn còn cột chưa hoàn chỉnh với bề mặt chưa được hoàn thiện, là minh chứng rõ nhất về quy trình trang trí cột: chỉ làm nhẵn và tô vẽ sau khi đã dựng xong, chứ không phải trước đó.

Obelisk, hồ thiêng và bảo tàng ngoài trời
Nữ hoàng Hatshepsut đã dựng một đôi đài obelisk bằng granite ở Karnak, một chiếc vẫn còn đứng với chiều cao gần 29 mét nhờ các vua sau xây tường bao xung quanh thay vì chặt bỏ; ngay bên cạnh là chiếc obelisk song hành bị đổ. Đi tiếp là hồ thiêng hình chữ nhật với bậc đá, nơi các thầy tu sử dụng để thanh tẩy cơ thể, và bên hồ có tượng bọ hung đặt trên bệ mà hầu như ai tới cũng chụp hình lưu niệm.
Bảo tàng ngoài trời phía sau khu vực chính là góc nhiều người bỏ qua đáng tiếc. Nhà nguyện Trắng của Senusret I và nhà nguyện Đỏ của Hatshepsut đã được phục dựng từ chính các mảng gốc, nhờ được phát hiện trong các công trình sau dùng làm vật liệu lấp. Phần trang trí nhờ đó còn nguyên vẹn và đây chính là nơi lưu dấu rõ nét nhất câu chuyện về thời Trung Vương quốc ở Karnak.
Hai trong ba khu vực, Mut và Montu, thường đóng cửa, còn nhiều phần của quần thể vẫn đang được khai quật hoặc phục hồi, vì vậy bản đồ di tích thay đổi qua từng năm.
Hai ngàn năm xây dựng
Thời Trung Vương quốc
Khởi đầu khiêm tốn
Việc xây dựng bắt đầu từ triều Senusret I, khoảng 1971-1926 TCN, trên nền một khu vực đã là đất thiêng từ trước. Phần còn lại của giai đoạn này chủ yếu nằm ở bảo tàng ngoài trời, nơi nhà nguyện Trắng đã được dựng lại từ các khối đá gốc.
Thời Tân Vương quốc
Các vua cạnh tranh
Từ vương triều thứ 18, mỗi triều đại đều xây thêm cổng, sân, đền, obelisk mới; nhiều vua còn khắc lại tên mình trên công trình của các vua trước. Nữ hoàng Hatshepsut dựng một đôi obelisk ở đây, một chiếc vẫn còn đứng giữa khu vực, được bảo vệ nhờ các công trình sau xây bao quanh thay vì tháo dỡ.
Vương triều 19
Đại sảnh cột
Seti I khởi công Đại Sảnh Cột và Ramesses II hoàn thiện: 134 cột chia làm mười sáu hàng, mười hai cột trung tâm cao khoảng hai mươi mốt mét, trên đỡ các dầm ngang nặng khoảng bảy mươi tấn. Trên một góc còn một cột dở dang, cho thấy rõ cách hoàn thiện bề mặt các cột sau khi chồng lên nhau.
Amarna và sau đó
Một đền bị tháo dỡ
Amenhotep IV, sau này là Akhenaten, xây một đền thờ thần Aten ở Karnak nhưng sau khi ông mất, nó bị cố ý tháo dỡ. Các khối đá của đền được dùng làm vật liệu xây các cổng về sau, nhờ đó mà chúng còn nguyên cho đến ngày nay để tái dựng lại. Việc xây mới ở Karnak còn tiếp tục đến thời Ptolemaios, sau khi Tân Vương quốc kết thúc.
1979 và 2021
Di sản thế giới và đại lộ
Thebes và khu nghĩa địa, bao gồm Karnak, được UNESCO công nhận năm 1979. Năm 2021, đại lộ tượng nhân sư đầu cừu nối Karnak với đền Luxor được mở lại sau nhiều năm khôi phục, khôi phục đoạn đường dài hai kilomet lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ.
Tham quan theo đúng lộ trình
Vào từ hướng tây qua cổng thứ nhất, xuyên qua sân lớn với hàng cột và đền Ramesses III phía trái, rồi đi vào đại sảnh cột. Từ đó, tiếp tục hướng đông: các obelisk, khu thờ chính và các sảnh xung quanh, là phần lâu đời và linh thiêng nhất của toàn khu. Sau đó vòng qua phía bắc đến hồ thiêng và kết thúc ở bảo tàng ngoài trời.
Nếu bạn chỉ có một ngày ở Luxor và thích tôn giáo Ai Cập hơn lăng mộ, hãy đi Karnak buổi sáng rồi đền Luxor tầm chiều muộn; bạn có thể đi bộ hoặc đi xe dọc đại lộ tượng nhân sư đầu cừu nối hai đền này. Karnak là nơi thần cư ngụ, còn đền Luxor là điểm ngài tới vào lễ Opet hằng năm, hai đền tạo thành một câu chuyện liền mạch chứ không chỉ là hai di tích đơn lẻ.
Bạn sẽ đi theo cách nào?
Bạn đã tìm hiểu trước về di tích này chưa?
Bạn có muốn đi cả đền Luxor trong ngày không?
Đi cùng hướng dẫn viên hoặc thuê audio guide
Karnak giống một bản nháp lịch sử: thay đổi qua mọi triều đại suốt hai ngàn năm, và hầu như tại chỗ không có giải thích rõ ràng. Hướng dẫn viên có phép trong hai tiếng, hoặc audio guide, sẽ giúp bạn hiểu vì sao đại sảnh được xây như bây giờ, thay vì chỉ đơn giản là một cuộc dạo bước qua di tích ấn tượng.
Karnak buổi sáng, đền Luxor lúc chiều tối
Bắt đầu ở Karnak ngay khi mở cửa, sau đó đi bộ trên đại lộ nhân sư hoặc đi taxi sang đền Luxor. Hai đền này gắn kết thành một câu chuyện: Karnak là nơi ngự của thần Amun, còn đền Luxor là nơi ngài đến mỗi dịp lễ Opet. Đi cả hai trong ngày sẽ nối kết mạch truyện lại.
Tham quan Karnak riêng biệt, không vội vàng
Dành khoảng ba tiếng cho khu vực chính Amun-Re và hãy đi tuần tự: vào cửa chính, qua sân trước, đến đại sảnh cột, tiếp đó là khu obelisk, đền thờ chính, rồi hồ thiêng và bảo tàng ngoài trời nơi các nhà nguyện được phục dựng. Kết thúc ở hồ và tượng bọ hung, góc yên tĩnh nhất của khu di tích.
Kinh nghiệm thực tế
Karnak là điểm đông khách nhất bờ đông và là nơi thời điểm ghé thăm cực kỳ quan trọng vì hầu như không có bóng râm. Nơi đây mở cửa khá sớm, xe khách du lịch đến từ 10h, còn đến trưa thì đá đã bắt đầu tỏa nhiệt. Bạn nên dành hai đến ba tiếng cho khu Amun-Re; cả khu cộng với bảo tàng ngoài trời thì mất khoảng nửa ngày.
Chương trình trình diễn ánh sáng, âm thanh vào hầu hết các tối, phản ứng của du khách rất khác nhau nhưng đây là dịp hiếm để ở trong Karnak về đêm, không xô bồ. Và nên đi cùng hướng dẫn viên hoặc thuê thiết bị thuyết minh audio: ở đây câu chuyện về việc ai xây, ai sửa, ai xóa dấu vết người trước mới là điều đặc biệt đáng quan tâm.
Trước khi vào khu vực chính
0/8
Karnak đối lập hoàn toàn với Thung lũng Các Vua: thung lũng thì kín đáo, nhỏ và nằm sâu trong lòng đất còn Karnak lại lộ thiên, rất rộng lớn và xây để gây ấn tượng từ xa. Hãy đi từ lúc mở cửa, theo đúng lộ trình, và để phần hồ thiêng là điểm kết thúc chuyến tham quan.




