Trả tiền típ ở Nam Phi là một trong những phép lịch sự dễ nắm bắt nhất. Ai cũng dùng mốc mười phần trăm, và những giao dịch nhỏ bằng tiền mặt là thói quen trong cuộc sống, không phải chuyện mặc cả. Điều khiến du khách bỡ ngỡ không phải là số tiền mà là số người mong chờ nhận tiền típ: người trông xe, nhân viên đổ xăng, người khuân vác và nhân viên dọn phòng đều hi vọng một khoản, và không ai trong số họ có quyền hỏi bạn cả.
Cần nói trước đây không phải là nơi bạn bị chèo kéo. Giá cả đã niêm yết, đồng hồ taxi vận hành minh bạch, tiền típ là khoản bổ sung cho dịch vụ. Thứ bạn cần chuẩn bị là ít tiền xu, tiền lẻ, và nắm sơ bộ ai nhận típ mức nào.
- Tại nhà hàng
- 10%
- Cho người trông xe
- Vài rand
- Cho người khuân vác khách sạn
- Tính theo túi
- Cho hướng dẫn và người theo dấu safari
- Theo ngày
Nhà hàng và quy tắc mười phần trăm
Mười phần trăm trên tổng hóa đơn, bằng tiền mặt, để trên bàn. Nếu hóa đơn đã bao gồm phí phục vụ (điều này phổ biến cho nhóm đông và một số nhà hàng), bạn không cần típ thêm lần nữa, dù nhiều người vẫn để lại một khoản nhỏ vì phí này không phải lúc nào cũng tới tay nhân viên phục vụ.
Lưu ý cách thanh toán. Thêm típ vào thẻ thì đa số nơi sẽ nhận, nhưng không chắc đến tay nhân viên; để tiền mặt sẽ đảm bảo hơn. Nếu bạn trả bằng thẻ nhưng muốn típ bằng tiền mặt trực tiếp cho người phục vụ, nên nói rõ quan điểm, vì nhân viên phục vụ ở Nam Phi rất hiểu điều đó.

Những ai bạn sẽ gặp ngoài nhà hàng
Người trông xe là một nét riêng khiến du khách hay thắc mắc đầu tiên. Đỗ xe trên phố hoặc trong bãi, bạn thường thấy ai đó mặc áo phản quang đứng canh xe và mong được vài rand khi bạn rời đi. Họ không thuộc biên chế tổ chức nào, thường gắn bó với một vị trí nhiều năm, là lực lượng thực sự khiến tình trạng đập kính trộm đồ khó xảy ra hơn. Nên trả típ cho họ và cảm ơn.
Trạm xăng cũng vậy. Ở đây mặc định là phục vụ đầy đủ: nhân viên đổ xăng, lau kính chắn gió, kiểm tra dầu nước nếu bạn hỏi, thanh toán được bằng thẻ tại trụ hoặc vào quầy, còn tiền típ thì bằng tiền mặt, chỉ vài rand - đây là quy tắc giúp hệ thống vận hành trơn tru.
Những trường hợp còn lại cũng đơn giản. Người khuân vác nhận tiền típ theo từng túi. Nhân viên dọn phòng nhận típ mỗi ngày thay vì gộp khi trả phòng, bởi người dọn có thể thay đổi theo ca. Dịch vụ gọi xe bạn chỉ cần làm tròn tiền. Nhân viên spa nhận típ tương tự mức tại nhà hàng là mười phần trăm.
Hướng dẫn viên, tài xế và đội safari
Ngành du lịch ở đây dựa vào dịch vụ và trình độ chuyên môn thực thụ, phản ánh qua việc trả típ. Hướng dẫn viên tại thành phố hoặc tài xế chuyến lẻ nửa ngày thường nhận típ theo nhóm thay vì phần trăm hoá đơn, chuyến cả ngày thì số tiền cao hơn, và nguyên tắc này cũng áp dụng cho tài xế riêng tham quan vùng rượu vang. Tour tham quan làng hoặc bản sắc văn hóa thường sẽ nói rõ mức típ, và bạn hoàn toàn có thể hỏi nếu chưa biết.
Với safari, quy ước là típ mỗi ngày cho từng khách, được thu vào cuối chuyến và phân chia cho hướng dẫn viên, người theo dấu và nhân viên trại. Bạn nên hỏi ở nơi lưu trú cụ thể mức thường được áp dụng (tùy vào chất lượng cơ sở), giao tiền típ một lần cuối chuyến thay vì từng hành trình nhỏ. Người theo dấu chính là người phát hiện ra báo đốm, và tiền típ giúp mọi thành viên trên xe đều được ghi nhận.
Ai và bao nhiêu?
Bạn đang ở nhà hàng chứ?
Hóa đơn đã cộng phí phục vụ chưa?
Mười phần trăm, bằng tiền mặt
Cách chung là tính 10% trên tổng số, để lại trên bàn chứ không cộng vào thẻ. Nếu trả bằng thẻ, hãy hỏi nhân viên phục vụ có thể cộng thêm tiền típ hoặc đưa riêng tiền mặt; điều khác biệt là tiền típ có thực sự tới tay người phục vụ hay không.
Đã cộng sẵn: thêm ít tiền mặt
Nếu hóa đơn đã cộng phí phục vụ, bạn không phải típ thêm lần hai. Dù vậy, đa số vẫn để lại một chút tiền mặt vì phí này đôi khi không tới đầy đủ người phục vụ, và vì họ đã phục vụ bạn liên tục cả ngày.
Các khoản típ nhỏ, bằng tiền xu
Một vài rand cho người trông xe, vài rand cho nhân viên đổ xăng và lau kính, một chút cho mỗi túi với nhân viên khuân vác, mỗi ngày một ít cho nhân viên dọn phòng, làm tròn số khi gọi xe. Nên để sẵn tiền xu, tiền lẻ trong xe và túi, vì những giao dịch này phát sinh bất ngờ.
Vì sao số tiền là như vậy
Lương ngành du lịch dịch vụ ở Nam Phi khá thấp, nên tiền típ là phần thực sự góp vào thu nhập chứ không chỉ là làm tròn cho đẹp. Từ nhân viên phục vụ đến người trông xe, nhân viên đổ xăng hay người dọn phòng đều trông chờ khoản này. Đó là lý do vì sao quy tắc là mười phần trăm thay vì "tùy tâm", và khách không típ dễ bị để ý.
Tiền mặt cũng vì thế mà cần thiết. Típ cộng vào máy quẹt có thể sẽ nằm lại trong két hoặc doanh nghiệp cho đến khi ghi sổ, còn tiền mặt sẽ đến ngay tay người nhận. Nên chuẩn bị sẵn ít tiền lẻ trong ví và tiền xu trong xe, bởi các giao dịch này thường xuất hiện bất ngờ: một bãi xe, trạm đổ xăng, hoặc một người xin phép lau kính chắn gió khi bạn dừng đèn đỏ.
Một chỗ bạn không nên típ
Không nên típ cho bất cứ ai mặc đồng phục hay tự xưng là cán bộ, quan chức. Đây không phải nơi mà trả tiền ở chốt chặn hay khi bị cảnh sát gọi là bình thường, và thử đưa tiền có thể khiến câu chuyện bình thường trở nên rắc rối. Nếu ai đó mặc đồ công quyền mà đòi tiền, hãy coi đó là việc của công an chứ không phải của bạn.
Chuẩn bị trước mỗi ngày
0/8
Tiền típ ở Nam Phi nói chung là mười phần trăm tại nhà hàng và vài rand ở các nơi khác, bằng tiền mặt, nên chuẩn bị sẵn ít tiền xu để trong xe. Người trông xe không phải là lừa đảo, nhân viên đổ xăng làm công việc mà nếu không có bạn sẽ phải tự làm, đội safari nhận trả típ theo ngày chứ không phải theo hóa đơn.




