Malaria to najważniejsze zdrowotne zagadnienie wpływające na planowanie podróży po RPA, ale dobra wiadomość jest taka, że działa ono na twoją korzyść: większość kraju nie niesie żadnego ryzyka, a obszary zagrożone są konkretnie wyznaczone. To znaczy, że rodzina z małymi dziećmi czy ktoś, kto nie chce brać leków, może zaplanować safari z lwami i słoniami, nie wjeżdżając w ogóle do strefy ryzyka.
Ryzyko skupia się w dwóch regionach. Pierwszy to Lowveld w prowincjach Limpopo i Mpumalanga na północnym wschodzie: Park Narodowy Krugera, prywatne rezerwaty na jego zachodnich obrzeżach i podmokłe, nisko położone tereny wokół nich. Drugi to daleka północ KwaZulu-Natal przy granicy z Mozambikiem, obejmujący rezerwaty Maputaland i tereny podmokłe iSimangaliso. Wszystkie pozostałe miejsca, w tym Kapsztad, Garden Route, regiony winiarskie, Johannesburg, Durban, Góry Smocze i rezerwaty we Wschodniej Prowincji Przylądkowej, są uznawane za wolne od malarii.
Sezon, równie ważny jak miejsce
Malaria w RPA ma charakter sezonowy, bo wszystko zależy od komarów, które rozmnażają się tam, gdzie jest ciepło i wilgotno. Największe ryzyko występuje podczas i tuż po porze deszczowej, od około października do maja, a maleje w suche zimowe miesiące, gdy populacja komarów gwałtownie spada, a zwierzęta na safari są najłatwiejsze do zauważenia. Dlatego właśnie standardowo doradza się wyjazd do Lowveld zimą: zwierzęta są łatwiej widoczne, a problem zdrowotny jest najmniejszy.
Ryzyko zmienia się również w obrębie regionów zagrożonych. Większe jest w pobliżu wody, na wilgotnych północnych terenach parku i w dolinach rzecznych, a mniejsze na wyżynach i na południu. Dlatego odpowiedź na pytanie o tabletki przeciwmalaryczne wymaga rozmowy o twojej konkretnej trasie, nie ogólnej reguły.
Region po regionie, według prawdziwego planu podróży
Lowveld to najważniejszy obszar i z nim najczęściej spotykają się turyści. Obejmuje całe nisko położone tereny w prowincjach Limpopo i Mpumalanga: cały park Krugera od Malelane na południu po Pafuri na dalekiej północy, prywatne rezerwaty przy zachodniej granicy oraz miasteczka u stóp wyżyny. Ryzyko jest najmniejsze w suchej zimie i na wyżej położonych, południowych terenach parku, a największe w mokrych i północnych rejonach nad rzekami i przy granicy z Mozambikiem.
Daleka północ KwaZulu-Natal to drugi region. Równina wybrzeża aż do granicy z Mozambikiem, gdzie leżą rezerwaty Maputaland i podmokłe tereny iSimangaliso, niesie sezonowe ryzyko. W kurorcie St Lucia to ryzyko jest realne, natomiast wzgórza w głębi lądu wokół Eshowe i Midlands już poza nim leżą. Duża część prowincji, w tym Durban i Góry Smocze, uznawane są za wolne od malarii.
Wszystkie inne miejsca z typowej trasy po RPA są bezpieczne: Kapsztad i cała Prowincja Zachodnia, Garden Route, Wschodnia Prowincja Przylądkowa z Addo, Port Elizabeth i East London, Free State, Prowincja Północnokapijska oraz miasta Johannesburga i Pretorii w Gauteng. Rezerwaty prywatne wolne od malarii, Madikwe, Pilanesberg, Addo, Shamwari i Kwandwe, powstały właśnie z myślą o tych, którzy nie chcą w ogóle zaprzątać sobie tym głowy.
Standardowa porada składa się z czterech punktów, z których tylko jeden wymaga lekarza. Bądź świadomy, gdzie jest ryzyko i kiedy komary gryzą (najczęściej od zmierzchu do świtu). Chroń się przed ukąszeniami za pomocą repelentu, długich rękawów i nogawek wieczorem oraz śpiąc pod moskitierą, z moskitierami w oknach lub w klimatyzowanym pokoju. Rozważ profilaktykę lekową, jeśli to zaleci poradnia podróży na podstawie zdrowia i twojej trasy. Po powrocie, jeśli wystąpi gorączka, zrób test od razu.
Ochronę przed ukąszeniami najłatwiej zlekceważyć, a działa ona zawsze, niezależnie od decyzji o lekach. Chroni przed malarią, przed dengą, chikungunyą i nieprzespaną nocą z powodu ugryzień, a na te dwa ostatnie żadne tabletki nie pomogą.
Jeśli pojawi się gorączka po powrocie
To fragment, który warto przeczytać dwa razy. Malaria może objawiać się tylko gorączką z bólem głowy i mięśni, tak samo jak grypa, a szczep występujący w Afryce może stać się bardzo groźny już w ciągu dnia lub dwóch od wystąpienia pierwszych objawów. Jeśli od około tygodnia po wjeździe do strefy ryzyka lub nawet w tygodniach i miesiącach po powrocie pojawi się gorączka, od razu zgłoś się do lekarza, powiedz wyraźnie gdzie byłeś i poproś o test na malarię.
Podkreślamy to tak mocno, bo leczenie jest proste, jeśli zostanie wdrożone szybko, a groźne, jeśli się opóźni. Najczęściej dochodzi do błędowej diagnozy, gdy pacjent nie wspomni o pobycie w strefie malarii. Zostanie zbadanym na grypę i odesłanym do domu to najgorszy scenariusz, i w pełni możliwy do uniknięcia.
Alternatywa bez malarii
Jeśli to wszystko wydaje się zbyt uciążliwe, wybierz drugą opcję, jest po prostu równie dobra: Madikwe i Pilanesberg na północnym zachodzie oraz Addo i rezerwaty we Wschodniej Prowincji Przylądkowej, takie jak Shamwari i Kwandwe, oraz rezerwaty Zachodniej Prowincji Przylądkowej położone niedaleko Kapsztadu. Spotkasz tam te same zwierzęta, wyjazdy na safari odbywają się o świcie i o zmierzchu, a jedyne, z czego rezygnujesz, to Lowveld i tłumy w Krugerze.
Malaria w RPA to realne, sezonowe, wyraźnie ograniczone geograficznie ryzyko, z którym możesz sobie spokojnie poradzić: znaj miejsca zagrożone, jedź w suche miesiące jeśli masz taką możliwość, stosuj ochronę przed ukąszeniami niezależnie od tego, czy przyjmujesz tabletki i zawsze traktuj gorączkę po powrocie jako pilną sprawę, nie zwykłe przeziębienie.