Sốt rét là một trong những yếu tố y tế ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch đi lại ở Nam Phi, nhưng tin vui là phần lớn lãnh thổ nước này hoàn toàn không có nguy cơ, các vùng còn lại cũng được xác định rõ. Điều đó có nghĩa là cả gia đình có trẻ nhỏ, hoặc bất cứ ai không muốn dùng thuốc, đều có thể lựa chọn hành trình ngắm voi, sư tử mà không cần đặt chân vào vùng nguy cơ.
Nguy cơ tập trung tại hai vùng. Thứ nhất là vùng Lowveld của Limpopo và Mpumalanga ở phía đông bắc: Vườn quốc gia Kruger, các khu bảo tồn tư sát bên ranh giới phía tây và những vùng trũng ẩm xung quanh. Thứ hai là cực bắc KwaZulu-Natal dọc biên giới với Mozambique, bao gồm khu bảo tồn Maputaland và vùng đất ngập nước iSimangaliso. Tất cả những nơi khác, gồm cả Cape Town, Garden Route, khu trồng nho Winelands, Johannesburg, Durban, dãy Drakensberg, cùng các khu bảo tồn Eastern Cape đều được coi là không có sốt rét.
- Khu vực có nguy cơ
- 2 khu vực
- Mùa nguy cơ cao
- Tháng 10 đến 5
- Vào mùa đông khô
- Nguy cơ thấp
- Cape Town, Eastern Cape, Madikwe
- Không có sốt rét
Mùa bệnh: quan trọng không kém vị trí
Sốt rét ở Nam Phi mang tính mùa vụ, phụ thuộc vào nguồn muỗi sinh sản, mà lại gắn liền với mùa mưa và độ ấm. Nguy cơ cao nhất là trong và ngay sau mùa mưa, từ khoảng tháng 10 đến tháng 5, thấp nhất vào mùa đông khô khi số lượng muỗi giảm mạnh và cũng là lúc phù hợp để quan sát động vật hoang dã. Vì thế, safari mùa đông tại Lowveld là lời khuyên phổ biến: vừa dễ gặp thú vừa ít lo về sức khỏe.
Nguy cơ cũng khác biệt ngay trong từng vùng nguy cơ. Ở gần nước, vùng phía bắc ẩm hơn của công viên và dọc thung lũng sông, nguy cơ sẽ cao hơn; vùng đất cao và phía nam thì thấp hơn. Bởi vậy, việc nên dùng thuốc phòng sốt rét hay không cần trao đổi theo lịch trình chuyến đi cụ thể, không thể áp dụng chung cho mọi trường hợp.
Phân vùng thực tế cho hành trình cụ thể
Lowveld là khu vực đầu tiên và cũng là nơi khách du lịch thường đến nhất. Vùng này chạy dọc vùng trũng thấp của Limpopo và Mpumalanga: toàn bộ Vườn quốc gia Kruger từ Malelane phía nam đến Pafuri ở cực bắc, các khu bảo tồn tư nằm sát ranh phía tây và các thị trấn dưới chân núi. Nguy cơ thấp nhất vào mùa đông khô và ở phía nam, cao hơn khi lên phía bắc, gần sông và sát biên giới Mozambique.
Vùng cực bắc KwaZulu-Natal là khu vực thứ hai. Vùng đồng bằng ven biển đến biên giới Mozambique, bao gồm các khu bảo tồn Maputaland, vùng đầm lầy iSimangaliso đều có nguy cơ theo mùa; thị trấn nghỉ dưỡng St Lucia vẫn nằm trong vùng này, còn vùng đồi nội địa quanh Eshowe và Midlands thì không. Hầu hết các nơi còn lại của tỉnh, bao gồm Durban và dãy Drakensberg, đều được xếp vào nhóm không nguy cơ.
Tất cả các điểm đến còn lại theo lịch trình thông thường ở Nam Phi đều an toàn: Cape Town, toàn bộ Western Cape, Garden Route, Eastern Cape bao gồm cả Addo, Port Elizabeth, East London, tỉnh Free State, Northern Cape và Gauteng với Johannesburg, Pretoria. Các khu bảo tồn tư không có sốt rét như Madikwe, Pilanesberg, Addo, Shamwari, Kwandwe thực sự đã được mở ra cho những người không muốn bận tâm đến sốt rét khi lên lịch trình.
Lời khuyên cơ bản chia làm 4, chỉ một trong số đó cần có ý kiến bác sĩ: Xác định rõ vùng nguy cơ và thời gian muỗi hoạt động mạnh, thường là lúc chập tối đến sáng sớm. Tránh bị muỗi đốt bằng thuốc xịt, quần áo dài tay buổi tối, chọn phòng có màn, lưới chắn muỗi hoặc điều hòa. Dùng thuốc nếu phù hợp, trao đổi chi tiết với phòng khám dựa trên sức khỏe và lịch trình cá nhân. Nếu bị sốt sau đó, phải kiểm tra ngay, không chậm trễ.
Biện pháp tránh muỗi cắn là điều nhiều người thường bỏ qua, nhưng lại hiệu quả ngay cả khi bạn không dùng thuốc nào. Cách này còn giúp phòng các bệnh khác như sốt dengue, chikungunya hay đơn giản chỉ để không bị ngứa cả đêm, những loại này chẳng có thuốc phòng nào hỗ trợ.

Trình tự quyết định đúng đắn
Sáu tuần trước
So sánh bản đồ với lịch trình của bạn
Liệt kê mọi nơi bạn ngủ qua đêm, không chỉ nơi ghé thăm. Vùng Lowveld của Limpopo và Mpumalanga, Kruger và các khu bảo tồn lân cận, cùng cực bắc KwaZulu-Natal là các khu vực có nguy cơ; Cape Town, Garden Route, Johannesburg, Durban, Drakensberg và Eastern Cape thì không. Một chuyến đi có thể qua cả hai vùng, đó là vấn đề lên lịch trình chứ không phải sức khỏe.
Bốn đến sáu tuần trước
Tư vấn phòng khám du lịch
Dùng thuốc dự phòng là quyết định y tế, mỗi loại lại có quy định về thời điểm bắt đầu dùng, có dùng chung với thuốc khác được không và tác dụng phụ nào bạn có thể gặp. Bạn nên mang theo ngày đi và điểm đến chính xác vì lời khuyên thay đổi theo mùa và địa điểm.
Khi chuẩn bị hành lý
Chống muỗi cắn, luôn cần thiết
Mặc áo dài tay, quần dài vào buổi tối, mang theo thuốc chống muỗi có đủ nồng độ hoạt chất, chọn phòng có điều hòa hoặc màn chống muỗi, lưới chắn muỗi cho cửa sổ. Các biện pháp này giúp tránh sốt rét cũng như các bệnh sốt do muỗi cắn khác, mà chi phí lại rất thấp.
Trong chuyến đi
Hoàng hôn là giờ cao điểm muỗi
Muỗi truyền sốt rét đốt chủ yếu vào chiều tối tới rạng sáng, trùng với thời điểm đi ngắm thú và ăn tối. Hãy mang thuốc chống muỗi theo khi đi xem thú, che kín mắt cá chân, và đừng để cửa sổ mở ban đêm dù trời nóng.
Sau chuyến đi
Bất cứ triệu chứng sốt nào, phải nói rõ lịch sử di chuyển
Nếu bạn sốt, ớn lạnh, đau đầu hoặc nhức mỏi từ khoảng một tuần sau khi rời vùng nguy cơ, và cả nhiều tháng sau nữa, hãy đi khám, nói rõ từng ở đâu. Nhấn mạnh yêu cầu xét nghiệm sốt rét, không tự ý chẩn đoán cúm, vì điều trị sớm rất dễ nhưng để muộn thì nguy hiểm.
Nếu bị sốt sau chuyến đi
Đây là phần cần đọc kỹ. Sốt rét có thể chỉ biểu hiện là sốt, đau đầu và nhức cơ, rất giống cúm, và chủng gây bệnh nặng ở châu Phi có thể chuyển biến xấu nhanh chóng chỉ sau 1-2 ngày. Nếu bạn có dấu hiệu sốt từ khoảng 1 tuần sau khi tới vùng nguy cơ, hoặc nhiều tuần/tháng sau khi về nhà, phải đi khám bác sĩ, nói rõ nơi mình từng tới và yêu cầu xét nghiệm sốt rét.
Nhấn mạnh việc này vì điều trị kịp thời thì rất đơn giản, phát hiện muộn có thể nguy hiểm, còn chẩn đoán bị nhầm (vì bệnh nhân không nhắc tới nơi từng ở) là nguyên nhân phổ biến nhất. Trường hợp về nhà, đi khám cúm và được cho về chính là tình huống cần tránh, và hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa.
Phương án không lo sốt rét
Nếu đọc kỹ ở trên có vẻ quá phức tạp cho một chuyến safari, bạn hoàn toàn có lựa chọn khác vẫn rất hấp dẫn: Madikwe, Pilanesberg ở tây bắc, Addo cùng các khu bảo tồn Eastern Cape như Shamwari, Kwandwe và các khu Western Cape chỉ cách Cape Town vài giờ xe. Các nơi này đều có các loài động vật như nhau, cũng tổ chức chuyến đi rừng lúc sáng sớm và chiều tối, chỉ khác là bạn không phải vào Lowveld cũng như tránh được lượng khách đông tại Kruger.
Trước khi tới vùng nguy cơ
0/8
Sốt rét ở Nam Phi là nguy cơ rõ ràng về địa lý, mang tính mùa vụ và quản lý được: biết rõ vùng nguy cơ, cố gắng chọn đúng mùa khô, nghiêm chỉnh tuân thủ các biện pháp tránh muỗi, và xem triệu chứng sốt sau chuyến đi là cấp cứu thay vì coi là cảm lạnh.




