Fez là thành phố sẽ giúp bạn hiểu rõ Morocco ngay cả khi nghĩ rằng Marrakech đã đủ ấn tượng. Thành phố này được thành lập từ năm 789, từng nhiều lần là kinh đô qua các thế kỷ và hiện vẫn giữ vai trò trung tâm trí thức của đất nước: khu phố cổ có đại học mở từ năm 857 cùng thư viện thường được coi là lâu đời nhất thế giới còn hoạt động.
Đồng thời, đây cũng là thành phố khó tham quan hơn. Khu cổ là nơi sinh sống thật sự, không có ô tô, không có đường vòng ngoài và ít biển chỉ đường, nên giờ đầu tiên sẽ làm bạn thấy lạc hướng, rồi giờ thứ hai lại thấy tuyệt vời. Hướng dẫn này giúp bạn vượt qua giai đoạn đầu ấy.
- Dân số, điều tra 2024
- 1,256,172
- Năm thành lập thành phố
- 789
- Năm thành lập Al-Qarawiyyin
- 857
- UNESCO công nhận phố cổ
- 1981
Hai khu phố cổ và phố mới
Fez thực chất là ba khu lồng bên nhau. Fes el-Bali là thành cổ, nơi xuất hiện trên các bưu thiếp, xây bên hai bờ sông Fez rồi hợp nhất thành một thành phố có tường bao vào thế kỷ 11. Fes Jdid, tức Fez mới, được xây năm 1276 làm khu hành chính, quân sự và nay vẫn là nơi đặt cung điện hoàng gia mà khách chỉ được xem cổng. Còn Ville Nouvelle là phố mới xây kiểu Pháp từ sau năm 1912, nổi bật với đại lộ lớn, ngân hàng, quán cà phê và ga tàu.
Khu cổ được UNESCO công nhận từ năm 1981, là nơi đầu tiên ở Morocco có danh hiệu này và là một trong những không gian không ô tô lớn, lâu đời nhất toàn cầu. Đó không phải chuyện hoài niệm mà là thực tế: các ngõ quá hẹp cho phương tiện giao thông ở phần lớn khu này, nên hàng hoá vẫn vận chuyển bằng xe kéo tay hoặc lừa.

Đi bộ trong phố cổ
Phố cổ không phải là bảo tàng với lộ trình cố định. Đây là nơi sinh sống, làm việc của khoảng 250.000 người, với những con hẻm thiết kế ưu tiên cho nguồn nước, bóng râm và phòng thủ hơn là cho khách tham quan. Nếu nghĩ về nó như một bàn cờ, bạn sẽ nhanh chóng thấy nản.
Có hai mẹo chính giúp bạn dễ xoay sở. Đầu tiên là thuê hướng dẫn viên có giấy phép trong nửa ngày, càng sớm càng tốt. Thứ hai là lưu sẵn bản đồ offline trên điện thoại cùng vị trí của riad, vì sóng điện thoại ở các ngõ sâu rất yếu, mà tường nhìn đâu cũng giống nhau ở tầm mắt. Hãy đi theo phố chính Tala’a Kebira để xác định phương hướng, lấy các cổng làm mốc: Bab Bou Jeloud phía tây, Bab Mahrouk, Bab Guissa, Bab Ftouh.
Bất kỳ ai đề nghị dẫn bạn đi đều muốn bán hàng hoặc dịch vụ, nên câu cần nhớ là dứt khoát từ chối rồi tiếp tục đi. Nếu bạn muốn thuê hướng dẫn, nên hỏi riad hoặc văn phòng du lịch, đồng thời thoả thuận giá và thời gian trước. Chọn giày thật tốt: đường lát đá, có bậc và trơn, đi dài hơn bản đồ gợi ý khá nhiều.
Xưởng thuộc da và các nghề thủ công
Xưởng thuộc da là điểm ai cũng đến xem, và thực sự ấn tượng: giếng đá lộ thiên đựng thuốc nhuộm và hỗn hợp làm mềm da, tất cả đều thao tác thủ công ngoài trời. Chouara, bên cạnh trường Saffarin, là xưởng lớn nhất trong ba xưởng của thành phố, tồn tại từ thế kỷ 11. Bạn quan sát từ sân thượng các cửa hàng xung quanh, miễn phí với điều kiện sẽ bước qua khu bán đồ da, chu đáo thì gửi chút tiền típ, ai cũng hài lòng.
Ngành da chỉ là một trong nhiều ngành thủ công của Fez. Thành phố vẫn là nơi nổi trội về zellij (gạch mosaic cắt nhỏ), chạm trổ vữa và gỗ sơn. Các trường học (madrasa) thể hiện nghệ thuật đỉnh cao: Bou Inania, al-Attarine, Saffarin đều nhỏ, tinh xảo, mở cửa cho khách. Các funduq (nhà trọ thương nhân cũ) ở khu phố cổ còn hơn 100 cái; funduq Nejjarine giờ là bảo tàng nghệ thuật gỗ. Nhà tắm hơi (hammam) tại đây cũng là không gian đời sống thực, không phải chỉ để trưng bày, hai nhà tắm từ thế kỷ 14 ở Saffarin và al-Mokhfiya vẫn còn người dân dùng. Đến buổi tối, mang theo khăn tắm, bạn sẽ được thấy sinh hoạt bản địa chứ không phải trò cho khách xem.
Đến nơi: sân bay và tàu hoả
Sân bay Fes-Saiss nằm cách trung tâm khoảng mười ba kilômét, nhà ga mới mở năm 2017 nâng công suất phục vụ lên khoảng 2,5 triệu khách/năm. Xe buýt một lựa chọn6 nối sân bay với các ga tàu, xe khách chỉ với vài dirham, đi khoảng bốn mươi phút tới ga tàu. Taxi luôn chờ sẵn ngoài nhà ga, giá cố định khoảng 150 dirham tới trung tâm, nên thoả thuận trước khi lên xe.
Ga tàu đặt ở Ville Nouvelle, đi bộ tới các khách sạn gần, và chỉ mất khoảng 20 phút lái xe để đến cổng khu phố cổ. Tàu chạy về phía đông tới Oujda, phía tây tới Meknes, Rabat, Casablanca và Tangier, vậy nên Fez hợp lý nằm trên hành trình đường sắt, không phải chỉ là điểm lái xe vòng qua. Nếu đi từ Marrakech, tàu là cách thoải mái, đi xe ô tô thì không bằng.
Nên đến khi nào
Fez là vùng nội địa, cao 414 mét so với mặt biển, nên khí hậu thiên về đất liền hơn biển. Mùa hè thật sự nóng, mùa đông lạnh, giai đoạn đẹp nhất là mùa xuân và mùa thu.
Dữ liệu sân bay cho thấy nhiệt độ cao trung bình ban ngày là 16 độ vào tháng Một, 35,1 độ vào tháng Bảy và Tám, trung bình năm là 24,7 độ. Lượng mưa khoảng 488 mm, tập trung từ tháng 11 đến tháng 3, và tuyết không hiếm: vài năm mới có một lần tuyết phủ, nhưng núi xung quanh thì hầu như năm nào cũng có. Thành phố hưởng khoảng 3.100 giờ nắng mỗi năm, hơn hẳn phần lớn các nơi ở châu Âu vào năm đẹp trời.
Kết quả thực tế là: mùa hè nên tận dụng sáng sớm, chiều tối; mùa đông đi cần áo khoác, hẻm lạnh nhưng sân thượng nắng thì ấm. Xuân và thu giúp bạn có thể đi bộ cả ngày, cũng là cách duy nhất để thực sự cảm nhận thành phố này.
Luôn có internet
Tại Fez, internet không phải thứ xa xỉ mà là công cụ định hướng. Một chiếc điện thoại có internet rất đáng giá: bản đồ offline giúp bạn đoán hướng ngõ rẽ, ứng dụng dịch biển hiệu, nhắn tin riad khi bạn lạc ngay gần đó.
Các thành phố Morocco phủ sóng khá tốt, Fez cũng vậy, kể cả trong khu cổ. Vấn đề chỉ là chọn cách lấy dữ liệu, vẫn là ba phương án: gói chuyển vùng của nhà mạng bạn, SIM nội địa với thủ tục đăng ký, hoặc eSIM du lịch cài sẵn trước khi bay. Với chuyến đi ngắn ở nơi như mê cung, phương án cuối đáng để bạn cân nhắc.
Bạn sẽ dùng Internet thế nào?
Bạn có cần gọi và nhắn tin bằng số của mình khi ở Morocco không?
Gói chuyển vùng của bạn có rẻ hơn khoảng năm đô mỗi ngày không?
eSIM du lịch dùng dữ liệu
Cài eSIM tại nhà và chuyển dữ liệu sang eSIM ngay khi đến. Bản đồ offline của phố cổ, app dịch và tin nhắn từ riad đều dùng được từ sân bay, còn số điện thoại của bạn giữ nguyên.
Số chính của bạn, mở chuyển vùng
Nếu gói rẻ và chuyến ngắn, đây là lựa chọn ít phải chuẩn bị. Hãy tắt chuyển vùng dữ liệu cho các ứng dụng không cần thiết, vì máy sẽ tìm sóng ở các ngõ sâu làm hao pin nhanh hơn tìm được trạm phát.
Ở đâu, ăn gì
Quyết định chính là chọn ở trong hay ngoài thành cổ. Riad trong phố cổ giúp bạn trải nghiệm sáng sớm khi thành phố yên tĩnh, lò bánh bắt đầu nổi lửa, đổi lại là phải xách hành lý đi bộ, nguy cơ lạc tối về. Khách sạn ở Ville Nouvelle lại tiện taxi, bãi đỗ xe, địa chỉ dễ tìm, nhưng bớt đi phần không khí đặc biệt.
Ẩm thực Fez được chú trọng, người dân nơi đây rất tự hào. Món địa phương nổi bật là tanjia, thịt được hầm chậm trong chum đất rồi mang đến lò đốt của nhà tắm hơi, và bạn sẽ tìm thấy kiểu nấu ăn đậm đà, giản dị mà các nhà hàng du lịch nơi khác thường làm nhẹ đi. Hãy chọn quán Menu ngắn.
Đi chơi ngoài thành phố
Meknes chỉ cách nửa giờ tàu, cố đô yên bình, các cổng và tường thành lớn hơn nhiều quy mô thật sự. Volubilis, di tích La Mã, cách đó xa hơn, nên đi xe chung hoặc thuê xe. Chefchaouen, thị trấn xanh trên núi Rif, cách vài giờ về phía Bắc, nên ở lại một đêm thay vì đi về trong ngày. Gần hơn, Sefrou và vùng đồi Atlas Trung là nơi dân thành phố tìm đến để tránh nóng, còn Sidi Harazem là suối nước khoáng cổ nằm trên tuyến đường ra ngoài.
Một lưu ý từ tư vấn của Bộ Ngoại giao Anh dành cho Morocco (áp dụng cả ở vùng núi lẫn biển như trong thành phố): các hoạt động mạo hiểm không phải lúc nào cũng được bảo hiểm du lịch chi trả, nên đọc kỹ điều khoản trước khi đặt dịch vụ.
Trước khi hạ cánh
0/8
Fez thú vị nhất sau lần đi bộ thứ hai. Lần đầu còn lạc, lần hai bạn đã nhận ra ngã rẽ và đi đúng mà không cần nghĩ, lần ba thì đã ngồi uống trà nơi đàn ông chơi bài, không ai mời mọc gì bạn nữa. Hãy dành hai ngày, bạn sẽ nhớ thành phố này sau chuyến đi.




