Sông Ounila hầu như khô cạn quanh năm, và ngôi làng nằm trên đồi vì nơi ấy nước vừa đủ cạn để qua lại, vừa đủ cao để quan sát. Suốt sáu thế kỷ đây từng là điểm dừng chân trên lộ trình vận chuyển muối, vàng và nô lệ qua dãy Atlas về Marrakesh, và ksar hiện nay là kết quả từ bốn trăm năm dòng người ấy tạo nên từ đất sét.
Cảm giác khi đặt chân tới nơi khá lạ, bởi nó trông như một trường quay điện ảnh và thực tế đã xuất hiện trong hàng chục bộ phim, nên ban đầu bạn có thể hơi nghi ngại. Rồi bạn sẽ nhận ra các bức tường sạt lở đúng như nơi nào không có điện ảnh cũng bị, rồi thấy dây phơi quần áo phía sau các cánh cửa, và dần dần nơi đây trở lại ý nghĩa thực của nó: một làng đã từng bị bỏ hoang, giờ còn lại vài cư dân.
- Được UNESCO ghi nhận
- 1987
- Làng có tường thành
- 3 ha
- Phim và series quay ở đây
- 25+
- Độ cao của Ouarzazate
- 1,151 m
Thực chất bạn đang nhìn thấy gì
Ngọn đồi này đã được kiên cố hóa từ thế kỷ 11, thuộc thời kỳ Almoravid, trên một trong những con đèo hiếm hoi nối Marrakesh với Sahara. Mọi công trình còn lại hiện nay đều không cổ hơn thế kỷ 17, nhưng những người xây dựng sau dùng chính kỹ thuật cũ nên toàn bộ làng hiện lên thống nhất: các công trình xếp sát bên nhau phía trong tường bao phòng thủ với tháp góc và một cổng duy nhất, nhà cao tầng ở phần thấp với họa tiết hình học ở tầng trên, một ngôi đền Hồi giáo, caravanserai dành cho khách bộ hành, nhiều kasbah và lăng Sidi Ali hoặc Amer.
Trên đỉnh đồi là tàn tích kho lương thực kiên cố lớn, gọi là agadir, từ này còn dùng đặt tên cho thành phố ven biển cùng tên. Ở đây có quảng trường công cộng, nghĩa trang Hồi giáo và nghĩa trang Do Thái, nghĩa trang sau là ký ức về thời các làng miền Nam từng chung sống tới tận giữa thế kỷ 20. Ngoài tường thành là bãi đất bằng, nơi xưa kia trồng lúa mì và đập lúa.
Vật liệu xây dựng chính là điểm nhấn. Tất cả ở đây đều dùng đất nện, adobe, gạch đất sét và gỗ, trộn rơm nén thành khuôn. Vật liệu này rẻ, giữ nhà mát và cần bảo dưỡng liên tục: kiểu làng này chỉ mất vài thập kỷ sau khi bị bỏ hoang là bắt đầu đổ nát. Nhà càng cao thì tầng dưới xây đất nện chắc, tầng trên adobe nhẹ hơn để chịu lực. UNESCO xem đây là hiện vật chân thực, sống sót được là nhờ dân làng không ngừng sửa chữa từ đời này sang đời khác.
Năm mốc ở ksar
Thế kỷ 11
Pháo đài trên tuyến lạc đà
Ngọn đồi nhìn xuống sông Ounila được xây dựng kiên cố trong thời Almoravid, trên một trong số ít tuyến vượt qua Atlas giữa Marrakesh và Sahara. Nhiều kasbah và ksour khác cũng nằm dọc cung đường này.
Thế kỷ 17
Ngôi làng bạn nhìn thấy hiện nay
Không còn công trình nào cổ hơn thời kỳ này, dù kỹ thuật xây dựng và bố cục đều được kế thừa từ các thế kỷ trước. Đất nện, đất trộn rơm, gạch đất và gỗ, tu bổ thường xuyên.
1962
Lawrence of Arabia đến đây
Ksar bắt đầu xuất hiện trên phim từ thời David Lean, và kể từ đó các đoàn phim nối tiếp đến, phần nào đem lại nguồn lực để duy trì những bức tường này.
1987
UNESCO công nhận ksar
Ngôi làng kiên cố này được ghi danh nhờ kiến trúc đất và sự bảo tồn lối sống truyền thống, và nhờ đó nơi đây nhận được sự chú ý và hỗ trợ khi nhiều người dần rời bỏ làng.
2023
Động đất làm nứt tường
Trận động đất ở High Atlas tháng 9 năm 2023 làm hư hại ksar, với các vết nứt và sập một phần, nguy cơ hư hại thêm. Việc sửa tường đất cần cả thời gian lẫn thợ lành nghề.
Ouarzazate và các trường quay phim lân cận
Ouarzazate là đô thị cấp tỉnh gần 79.000 dân ở độ cao 1.151 mét, trên cao nguyên trơ trụi phía nam dãy High Atlas. Người dân gọi đây là cổng vào sa mạc, đúng nghĩa là thị trấn cuối cùng trước khi tới thung lũng Draa và vùng cát. Nơi đây cũng có công trình đất đặc biệt: Kasbah Taourirt, được xây bằng đất nện và mở rộng dưới thời nhà Glaoui, những người từng quản lý miền Nam cho thực dân Pháp và đặt cả pháo ngoài cửa như lời tuyên bố quyền lực.
Ngành điện ảnh tới đây từ thập niên 1980 và chưa từng rời đi. Atlas Studios thành lập năm 1983, tự nhận có diện tích lớn nhất thế giới; trường quay CLA xây dựng tiếp năm 2004. Mỗi năm tại đây có từ hai mươi đến năm mươi đoàn phim ngoại quốc đến quay, nhờ cảnh sa mạc, núi non, các kasbah, đội ngũ đã có kinh nghiệm và thủ tục giấy phép phù hợp, không mất thời gian chờ đợi. Bảo tàng điện ảnh đối diện kasbah nhỏ gọn nhưng thân thiện, trưng bày các phim ảnh từng được thực hiện ở đây cùng nhiều hiện vật để lại.

Hành trình: đèo núi và thung lũng
Gần như tất cả mọi người đều đi đường bộ qua đèo Tizi n’Tichka, con đường núi chính nối Marrakesh với miền Nam. Quãng đường này có nhiều khúc cua ngoằn ngoèo và dòng xe thường phải nối đuôi sau xe tải, đây cũng là lần đầu bạn cảm nhận rõ dãy Atlas như chia cắt hai miền đất. Từ Marrakesh đến ksar là cả ngày di chuyển có dừng chân, còn từ Ouarzazate tới ksar chỉ mất ít phút chạy xe về phía tây.
Một lựa chọn khác là đi theo chính tuyến caravan cổ, dọc thung lũng Ounila qua Telouet, đi ngang đổ nát cung điện nhà Glaoui. Đường này chậm và khá xóc nhưng thú vị hơn, với các làng Tamdaght và vài nơi dọc lộ trình. Nếu bạn có xe riêng và ngày rảnh, cách này rất đáng thử. Các tour xe khách từ Marrakesh chỉ ghé ba tiếng rồi mất sáu tiếng ngồi xe, nên nếu có thể hãy ở lại qua đêm cho thong thả.
Khi nào nên đi
Ouarzazate mang khí hậu sa mạc với mùa đông thực sự. Nhiệt độ cao trung bình trong ngày từ 17 độ vào tháng Một tới gần 38,8 độ vào tháng Bảy, lượng mưa khoảng 115 milimet mỗi năm, chủ yếu vài ngày có mưa vào mùa đông, còn từ tháng Sáu đến tháng Chín hầu như không có mưa. Sáng tháng Một có khi gần đóng băng, thị trấn đôi khi có tuyết rơi, những buổi chiều mùa hè nắng gắt như báo hiệu, nên thời gian đi tham quan thích hợp nhất là sáng sớm hoặc chiều muộn.
Có hai khoảng thời tiết dễ chịu nhất: tháng Ba đến tháng Năm với ánh sáng đẹp, khí hậu ấm áp, và tháng Mười đến tháng Mười Một khi trời đã hết nóng mà bầu trời vẫn trong. Mùa hè vẫn có thể chịu được nếu bạn tránh nắng trưa, còn mùa đông rất đẹp và lạnh, với đỉnh Atlas phủ trắng phía sau làng và các kasbah nổi bật lên nền núi.
Trước khi bạn lên đường
0/8
Aït Benhaddou thực sự xứng đáng với hành trình xa, nhưng còn cho bạn nhiều giá trị khác: sẽ giúp bạn biết nhìn và hiểu các bức tường đất đỏ, sau đó, từng kasbah, ksar và làng trong các thung lũng miền Nam không chỉ là phong nền mà trở thành những công trình bạn có thể tự mình “đọc” hiểu.




