Soweto là viết tắt của South Western Townships, và cái tên thể hiện một quyết định lịch sử: khi Johannesburg muốn chuyển người da đen ra khỏi những khu vực dành cho đối tượng khác, thành phố đã xây dựng một chỗ ở mới cho họ ở rìa tây nam, ngay cạnh vành đai khai khoáng. Soweto từng là một đô thị riêng biệt đến năm 2002, giờ đây là một phần của thành phố Johannesburg. Hiện tại có hơn một triệu người sinh sống tại đây.
Điều khiến nơi này thành điểm dừng chân gần như bắt buộc chính là sức nặng lịch sử hiện đại tập trung trong vài km vuông. Cuộc nổi dậy học sinh ngày 16 tháng 6 năm 1976 nổ ra tại đây, và bức ảnh Hector Pieterson được khiêng qua đám đông đã trở thành biểu tượng nổi bật của cuộc đấu tranh chống lại phân biệt chủng tộc. Nelson Mandela từng sống ở đây trước khi bị bắt và sau khi ra tù cũng trở về, trên cùng con phố với Desmond Tutu.
- Townships: tên gọi
- South Western
- Thời điểm hình thành
- 1930s
- Cuộc nổi dậy của học sinh
- 1976
- Nhập vào Johannesburg
- 2002
Phố Vilakazi và những gì có tại đây
Phố Vilakazi ở Orlando West là nơi duy nhất trên thế giới từng có hai chủ nhân giải Nobel Hòa Bình sinh sống, giờ đây trở thành trung tâm nhỏ của du lịch với bảo tàng Nhà Mandela, nhà hàng, các sạp hàng thủ công, đoàn tour và xe cộ tấp nập. Mặc dù không yên tĩnh, bạn vẫn nên đến vì ngôi nhà nhỏ, giản dị này gây ấn tượng mạnh hơn cả danh tiếng của người từng sống ở đó.
Đối diện nơi Hector Pieterson bị bắn là bảo tàng mang tên cậu, sử dụng hình ảnh, lời kể và phim để tái hiện câu chuyện về cuộc nổi dậy và giai đoạn liên quan. Gần đó, nhà thờ Regina Mundi là nơi diễn ra nhiều hoạt động chính trị, các vết tích vẫn còn trên tường: đây là nhà thờ sinh hoạt thường nhật, từng được dùng cho cả lễ tôn giáo lẫn các cuộc họp lớn.

Tham quan cùng người dân địa phương
Gần như ai cũng đến Soweto theo tour có hướng dẫn viên, và việc chọn đơn vị tổ chức gần như quyết định cả chuyến đi. Nếu chỉ ngồi xe minibus chạy dọc phố Vilakazi rồi về thì bạn sẽ lãng phí ngày quý giá. Nếu chọn tour với hướng dẫn viên địa phương dẫn bạn dạo quanh khu dân cư, ghé thăm gia đình hoặc doanh nghiệp tại đây, và kết thúc bằng bữa trưa shisanyama, trải nghiệm bạn nhận được sẽ hoàn toàn khác, giá lại tương đương.
Có tour xe đạp, đi bộ, minibus nhóm nhỏ, tất cả đều ổn nếu hướng dẫn viên là người trong vùng và lịch trình không chỉ quanh các di tích. Hãy hỏi rõ về phí và cách sử dụng ngân sách trước khi đặt, cũng như ưu tiên những tour sử dụng nhân sự địa phương thay vì thuê người ở nơi khác như Sandton.
Ẩm thực và cách ứng xử của khách tham quan
Món nhất định nên thử ở Soweto là shisanyama, nhà hàng braai của khu dân cư, nơi bạn chọn thịt tại quầy, quan sát nướng bằng than và ăn cùng pap (bột ngô đặc) và sốt chấm. Đây là trải nghiệm ẩm thực rất phù hợp ở Nam Phi và giúp hướng dẫn viên địa phương phát huy sở trường, vì các điểm ăn uống đáng tin thường không nằm trên khu phố chính.
Về cách ứng xử, tuy đơn giản nhưng rất nên chú ý. Soweto là thành phố dân cư, người ở đây không phải là đối tượng để trưng bày: hãy xin phép trước khi chụp ảnh, không chụp nhà như thể tham quan bảo tàng, nên mua món gì đó tại các quầy bán hàng thay vì chỉ chụp ảnh, và cất máy ảnh khi di chuyển giữa các điểm. Những tour quảng bá rằng họ chỉ cho bạn coi cảnh nghèo không đúng với một chuyến tham quan thực sự, nên tránh các tour đó.
Lịch sử khu dân cư trở thành câu chuyện trung tâm
1930s
Orlando, và các cuộc di dời bắt đầu
Soweto phát triển từ những năm 1930 khi thành phố di dời người da đen khỏi các khu vực mà họ muốn giữ lại, các khu dân cư đầu tiên ở Orlando và Pimville nằm ở rìa tây nam của Johannesburg, sát vành đai mỏ. Tên gọi chỉ là viết tắt cho mô tả: South Western Townships.
1950s
Thành phố do apartheid tạo nên
Đạo luật Phân vùng Nhóm và việc phá hủy các khu sở hữu như Sophiatown đã buộc hàng chục ngàn gia đình chuyển về Soweto, nơi được quy hoạch như nguồn lao động: có nhà ở, ký túc xá, bệnh viện và rất ít thứ khác, chỉ một con đường lớn để xe buýt đi lại. Vài thập kỷ liền Soweto là một đô thị tách biệt.
16 June 1976
Cuộc nổi dậy
Học sinh biểu tình chống lại việc học bằng tiếng Afrikaans và cảnh sát đã nổ súng vào đám đông, khiến Hector Pieterson và hàng trăm người khác thiệt mạng trong các tuần tiếp sau. Bức ảnh thi thể cậu bé được chuyển qua đám đông trở thành biểu tượng đấu tranh, ngày này nay là Youth Day, quốc lễ cho thanh thiếu niên.
1990s
Mandela trở về nhà
Nelson Mandela trở về căn nhà của mình trên phố Vilakazi sau khi được trả tự do năm 1990, và con phố này trở thành biểu tượng cho Nam Phi mới: Desmond Tutu cũng từng sống ở đây, khiến đây là con phố duy nhất trên thế giới từng có hai chủ nhân đoạt giải Nobel Hòa Bình.
2002
Thành phố hợp nhất trở lại
Soweto được sáp nhập vào Thành phố Johannesburg, chấm dứt thời gian là một địa phương quản lý riêng. Nay Soweto là thành phố hơn một triệu dân với các khu ở, trung tâm thương mại, trường đại học và sân bóng đá; tuyến du lịch chỉ là phần nhỏ của một nơi rất rộng lớn.
Âm nhạc, bóng đá và thành phố đời thường
Soweto luôn là thành phố âm nhạc trong trí tưởng tượng sự kiện quốc gia. Kwaito, dòng nhạc pha trộn house và rap Nam Phi, ra đời tại đây vào thập niên 1990; mbaqanga và jazz cũng có gốc rễ sâu ở khu dân cư này, các câu lạc bộ nhỏ tiếp tục là nơi thử nghiệm âm nhạc mới. Nếu bạn có buổi tối trống, hãy lựa chọn đi chơi ở Soweto thay vì ngồi quán bar khách sạn ở Sandton.
Những khía cạnh khác của thành phố cũng đáng chú ý. Bệnh viện Chris Hani Baragwanath ở rìa khu dân cư là một trong những bệnh viện lớn nhất thế giới, được xây dựng vì người dân nơi đây không được sử dụng các dịch vụ trong thành phố. Sân vận động đã tổ chức chung kết World Cup 2010 nằm ngay bên cạnh, còn hai tháp làm mát ở Orlando Tower với tranh tường nghệ thuật đã trở thành điểm nhảy bungee và cột mốc của Soweto.
Đó là một Soweto mà tour thông thường không thể hiện hết: một thành phố với hơn một triệu dân, trường học, siêu thị, đại học, tuyến tàu hỏa; và đường dành cho khách tham quan chỉ là phần rất nhỏ của cả khu đô thị.
Đến Soweto và lưu ý an toàn
Soweto nằm cách trung tâm Johannesburg khoảng hai mươi kilomet về phía tây nam, đi đường bộ rất thuận tiện. Cách an toàn và hợp lý nhất là đặt tour có phương tiện đưa đón, điều mà nhà tổ chức nào cũng cung cấp. Bạn vẫn có thể tự lái xe vào ban ngày, nhưng không mấy lý do để làm vậy: khu vực rộng lớn, địa chỉ rối rắm, mà điều bạn cần thực ra là hướng dẫn viên.
Về an toàn cũng không có gì đặc biệt. Hãy đi cùng đơn vị địa phương. Không đi bộ một mình vào buổi tối. Giữ điện thoại và máy ảnh cất kỹ. Nếu dùng phương tiện công cộng, hãy dùng xe buýt Rea Vaya hoặc taxi minibus cùng người biết đường, và mang theo tiền lẻ. Đó là toàn bộ những điều cần nhớ, cũng áp dụng cho mọi thành phố được nhắc đến trên trang này.
Bạn sẽ tham quan thế nào?
Bạn có muốn dành cả ngày thay vì nửa ngày không?
Bạn có sẵn lòng ăn cùng nơi với hướng dẫn viên không?
Trọn một ngày, kết thúc tại shisanyama
Buổi sáng ghé phố Vilakazi và hai bảo tàng, buổi chiều tham quan nhà thờ Regina Mundi và đi dạo một khu dân cư, sau đó ăn trưa hoặc tối sớm tại shisanyama, nơi bạn tự chọn thịt tại quầy để nướng. Hãy đi cùng hướng dẫn viên địa phương và để họ quyết định lịch trình, vì món ăn và câu chuyện là điều không thể đặt trước.
Nửa ngày các bảo tàng
Tham quan phố Vilakazi, Nhà Mandela, Bảo tàng Hector Pieterson và nhà thờ cùng hướng dẫn viên giải thích, thường mất 3-4 tiếng, cách mà phần lớn khách chọn. Nên cân nhắc ghé thêm Bảo tàng Apartheid ở Johannesburg trong ngày trước hoặc sau, vì cả hai nối kết câu chuyện đầy đủ.
Dù thế nào, hãy chọn tour của người địa phương
Dù bạn đi với ai, nên chọn tour sử dụng hướng dẫn viên khu dân cư, ghé thăm nhà và cơ sở kinh doanh thay vì chỉ các di tích, và nói rõ về những gì bạn sẽ và không được thấy. Cả tour đi bộ, xe đạp lẫn xe minibus đều có, ưu điểm là đưa bạn trực tiếp vào phố chứ không chỉ ngắm sau cửa kính.
Chuẩn bị trước tour khu dân cư
0/8
Soweto là trải nghiệm bạn nên dành trọn một ngày khi ở Johannesburg, và luôn để lại ấn tượng sâu sắc. Chuyến đi sẽ trọn vẹn khi bạn cho nó đủ thời gian, ăn ở các nơi hướng dẫn viên đưa đến, và coi trọng những người dân sống tại đây như trung tâm của chuyến trải nghiệm. Hãy đặt tour với người địa phương, để trống buổi chiều và đừng xem nhẹ bữa shisanyama.




