Nếu bạn hỏi một người Morocco về bữa hôm qua, câu trả lời thường giản dị: bánh mì, salad, có thể tagine, trà. Các món mà du khách hay đọc hoặc nghe thấy phần lớn là đồ ăn của gia đình có thời gian và có điều kiện đi chợ, những món làm nên tên tuổi ẩm thực lại là món lễ, không phải món hàng ngày.
Điểm chung là căn bếp trải khắp đất nước và cách nấu gần như luôn giống nhau: nguyên liệu cho vào nồi, đậy kín, nấu chậm, và ăn cùng bánh mì chứ không phải thìa nĩa. Hiểu như vậy rồi, thực đơn Morocco sẽ không còn là điều bí ẩn.
- Couscous được UNESCO ghi nhận
- 2020
- Nồi couscoussière tìm thấy ở Igiliz
- Thế kỷ 12
- Loại rau trong couscous thứ Sáu
- 7
- Bờ biển sardine và đồ nướng
- 3,000 km
Couscous và quy tắc ngày thứ Sáu
Couscous là món quốc dân ở Morocco, mọi người đều ăn và theo truyền thống thường có mặt vào trưa thứ Sáu sau buổi cầu nguyện. Phiên bản cổ điển là couscous với bảy loại rau: cà rốt, củ cải trắng, bí đỏ, bí ngòi, bắp cải, đậu gà và một miếng thịt cừu, bò hoặc gà trong nước dùng, semolina hấp trên nồi hầm chứ không luộc riêng. Bản ngọt mặn kết hợp, couscous tfaya, phủ thêm hành caramel, nho khô, quế và hạnh nhân nướng.
Bạn nên biết hai chi tiết trước khi gọi món này. Thứ nhất: couscous thường được chia ra một dĩa đất lớn gọi là gsaa, mọi người cùng ăn, nên việc lấy riêng từng đĩa đầy là thói quen của khách nước ngoài. Thứ hai: nước dùng là phần quan trọng nhất, nên hãy xin một bát nước dùng chứ nếu không semolina sẽ khô còn rau thì nhũn.
Món ăn này có lịch sử dài hơn những gì nhà hàng kể. Nồi couscoussière đã được tìm thấy ở Igiliz (thung lũng Sous) có niên đại thế kỷ 12. Năm 2020, kiến thức và phong tục làm, ăn couscous đã được Algeria, Mauritania, Morocco và Tunisia cùng đề cử để UNESCO ghi vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Bốn mốc thời gian trong bếp Morocco
Thế kỷ 7 TCN
Dầu ô liu và rượu vang ven biển
Các thương cảng Phoenicia ven biển Morocco dần thành trung tâm sản xuất dầu ô liu và rượu, là lớp văn hóa ẩm thực xưa nhất còn thấy hiện nay.
Thế kỷ 1 CN
Nước mắm cá ở Lixus
Thời La Mã, Morocco có xưởng garum ở Cotta và Lixus, lên men cá thành nước mắm dùng khắp đế chế. Những con cá sardine để làm garum chính là loại hiện nay bán tại cảng.
Thế kỷ 12
Couscous ở thung lũng Sous
Nồi couscoussière từng được khai quật ở Igiliz, vùng Sous, và các đầu bếp Maghreb thời đó đã nhồi semolina và hấp trên nồi hầm, giống hiện nay.
2020
Couscous được UNESCO ghi tên
Algeria, Mauritania, Morocco và Tunisia cùng đề cử tri thức và kỹ thuật về couscous, và món này được ghi vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Tagine, tanjia và tên trên thực đơn
Tagine vừa là nồi vừa là món ăn, và nồi tagine giải thích cách nấu: phần đáy đất nung dẹt, nắp hình nón hoặc mái vòm cao giúp tích hơi nước, tạo giọt, nhờ đó nguyên liệu chỉ cần rất ít nước mà vẫn chín mềm. Hương vị vì thế cũng cô đọng, giống như món nướng. Cái tên tagine có nguồn gốc từ Hy Lạp tágēnon (chảo đất cạn) qua tiếng Ả Rập ṭajīn.

Tanjia là họ hàng ở Marrakesh với tagine, nhưng là nồi đất hình hũ, thường bọc giấy da bên ngoài rồi hạ vào tro nóng. Sườn cừu, chanh muối, thìa là hạt, tỏi, nghệ tây và dầu ô liu cho vào, hầm nhiều giờ đến khi thành món đậm, chua nhẹ và hơi keo dính. Theo truyền thống, tanjia được nấu qua đêm trong tro nóng của nhà tắm hammam, một cách đặc biệt của Marrakesh tận dụng không gian.
Xung quanh hai món này là dải món nổi bật khác. Pastilla là bánh nhân bồ câu hoặc gà cuộn lớp vỏ mỏng như giấy, rắc quế và đường, vị ngọt và mặn cùng lúc. Rfissa là món gà hầm đậu lăng trên bánh mì dẹt xé nhỏ, thường dành cho phụ nữ sau sinh. Méchoui là cừu nguyên con quay củi. Khlea là thịt ướp mỡ bảo quản, thường ăn kèm trứng rán hoặc bánh mì kẹp. Harira là súp cà chua đậu lăng, chủ yếu dùng vào mùa đông và là món đầu tiên khi phá chay Ramadan, thường ăn cùng chà là.
Nên gọi món gì trước?
Đây có phải bữa Morocco thực sự đầu tiên của bạn không?
Hôm nay là thứ Sáu phải không?
Bạn có ăn thịt cừu không?
Bạn có vài tiếng rảnh, hoặc gần nhà tắm hơi (hammam) không?
Couscous
Món thứ Sáu, cũng là món cho thấy bếp này nấu ra sao: semolina hấp trên nước dùng thơm, 7 loại rau, đậu gà và miếng thịt cừu mềm tơi. Hỏi xin thêm bát nước dùng riêng để tự chan đều.
Tagine
Món dễ tiếp cận và khó thất bại: cừu hầm mận và hạnh nhân, gà với chanh muối và ô liu, hoặc viên thịt kefta với trứng. Ăn cùng bánh mì, hãy giữ nắp đến khi đặt lên bàn để hương thơm quyện vào món.
Tanjia
Đặc sản Marrakesh cần lên kế hoạch trước. Sườn cừu, chanh muối, hạt thìa là, tỏi, nghệ tây và giấy bọc kín, hầm lâu trong tro, thường qua đêm ở lò hammam. Món này đậm, hơi chua và khác biệt hoàn toàn với phần còn lại.
Salad và rau củ
Bắt đầu bằng zaalouk, taktouka, đĩa ô liu, sau đó chọn tagine rau hoặc rau nướng. Bissara, súp đậu tằm với dầu ô liu và thìa là, là bữa sáng mùa đông giá rẻ.
Cách gọi món khi không có thực đơn
Đa số thực đơn ở Morocco đều ngắn, những từ bạn có thể chưa biết thường là cách chế biến chứ không phải tên nguyên liệu. Brochette là xiên nướng, chủ yếu bò hoặc gà, nướng theo yêu cầu. Kefta là thịt băm viên, có thể kèm trứng, hầm tagine hoặc rán thành xúc xích nhỏ. Mrouzia là cừu hầm nho khô, hạnh nhân. Còn tanjia, tagine, pastilla bạn đã biết.
Cách dễ gọi nhất là bắt đầu với salad. Hầu như bếp nào cũng có zaalouk (cà tím nấu chín với cà chua) và taktouka (cà chua trộn ớt xanh hun khói và tỏi), các món này đem lên kèm bánh mì. Bánh mì Morocco gọi là khobz, dạng dẹt làm từ semolina lúa mì cứng, mua tươi mỗi ngày; cũng chính là thìa, dĩa và cách vét sốt, không ai mang dao nĩa trừ khi bạn yêu cầu.
Nếu ăn cá, nên chọn cá tươi tại chỗ, hỏi cân, chốt giá rồi mới đem nướng. Các cảng như Essaouira, Agadir đều chế biến cá sardine rất ngon, giá rẻ, kèm lát chanh, là bữa sáng điển hình của lao động bến cảng.
Đồ ăn đường phố, bánh mì và trà
Đồ ăn vỉa hè ở Morocco không phải dạng nhượng bộ. Msemmen, harcha là các loại bánh dẹt gập hoặc rán tươi ngay tại chỗ, sfenj là bánh rán từ bột nhúng đường, còn ở Fes, maquda là khoai tây viên chiên ăn tạm khi đi làm. Miền bắc có bocadillo, bánh mì kẹp cá ngừ, ô liu mang nguồn gốc Tây Ban Nha, và tiệm sữa (mhlaba) bán sữa chua, nước ép, sinh tố. Vào mùa đông, bissara (súp đậu tằm sánh với thìa là, dầu ô liu) là bữa sáng rẻ tiền.
Tiếp đến là trà. Atay là trà xanh với bạc hà và rất nhiều đường, rót từ cao vào ly nhỏ cho bọt khí, và chính màn rót mới là phần biểu diễn. Nước cam vắt tại chỗ giá rẻ, đủ uống hai lần mỗi ngày. Rượu ít thấy vì lý do tôn giáo, chỉ bán trong nhà hàng, khách sạn có phép, bình quân mỗi người dùng khoảng một lít rượu vang mỗi năm.
Ăn ở đâu, giá cả thế nào
Một phần tagine giá có thể khác nhau gấp năm lần, chủ yếu do không gian ngồi chứ không phải do bếp nấu. Quầy hàng trong chợ ẩm thực, quán địa phương trong ngõ nhỏ hoặc nhà hàng sân vườn với nến trên bàn là ba loại dịch vụ khác nhau, mà nhiều khi quán bình dân nấu còn ngon hơn nhà hàng sang. Xem ai đang ăn ở đó sẽ cho biết nhiều hơn cả biển hiệu.
Phục vụ không phải lúc nào cũng tính vào hóa đơn; ở nhà hàng nên tip nhẹ, còn mua bánh mỳ thì không cần. Bánh mì ô liu được bày lên bàn mà khách không gọi có nơi tính tiền, có nơi không, tùy quán, không phải lừa đảo. Nếu hóa đơn có vẻ cao, bạn nên đề nghị liệt kê chi tiết; không ai phản ứng tiêu cực với đề nghị đó.
Lưu ý khi ăn uống
Nước máy thường gây vấn đề nhiều hơn thức ăn, nên hãy uống nước đóng chai hoặc đun sôi, cảnh giác đá, trái cây chưa gọt vỏ và salad ở quán ít khách. Cơ quan tư vấn Anh liệt kê các bệnh lây qua thực phẩm và nước vào nhóm rủi ro phổ biến ở Morocco, lời khuyên thực tế đơn giản là: chọn nơi đồ ăn bán đều, nước uống còn nguyên niêm phong.
Cũng xin nhắc thêm hai điểm nhỏ. Đồ ngọt ở Morocco thực sự ngọt, trà và bánh có thể nhiều đường hơn bạn quen. Trong tháng Ramadan, nhiều nhà hàng đóng cửa ban ngày, quán còn mở chủ yếu phục vụ khách du lịch, không khí cả nước cũng thay đổi cả tháng, bạn nên biết trước khi lên lịch thưởng thức ẩm thực vào thời gian này.
Lưu ý trước khi ngồi vào bàn
0/8
Ẩm thực Morocco dành cho người ham khám phá hơn là lo lắng. Gọi món bạn không phát âm nổi, ăn cùng bánh mì, hỏi xem gia vị gì, và kết thúc bữa với ly trà được rót từ trên cao bởi người đã pha hàng chục nghìn lần. Đó là trải nghiệm trọn vẹn, giá chưa bằng một chuyến bay.




