Warzazat: kasba, studia filmowe i droga na południe

Warzazat leży na wysokości 1 151 m na nagim płaskowyżu na południe od Wysokiego Atlasu, gdzie droga przez góry łączy się z trasami do doliny Draa i pustyni. Mieszka tu 79 218 osób, w centrum stoi kasba, a przemysł filmowy działa tutaj od 1983 roku.

Nazywa się bramą pustyni i w tym przypadku przydomek jest trafny. Na północ od miasta droga wspina się na Tizi n’Tichka w góry; na południe i wschód zamienia się w wstęgę oaz i potem piasków. Niemal wszyscy podróżujący w jedną lub drugą stronę zatrzymują się tu, stąd miasto tej wielkości ma wypożyczalnie aut, hotele, muzeum kina i lotnisko budowane z myślą o 260 000 pasażerów rocznie.

Miasto starsze niż wygląda

Nazwa jest starsza niż osada. Po tachelhicku pochodzi od koryta rzeki, które się rozszerza po ciasnym przesmyku, gdzie szum wody cichnie; czytanie jej jako „spokojnego miasta” to późniejsza interpretacja, nie pierwotna. Przez wieki było to miejsce przeprawy na trasie, którą karawany przewoziły towary między Saharą a północą, a kasba nad rzeką należała do emira, którego córka wyszła za przedstawiciela dynastii Saadytów.

Dzisiejsze miasto powstało dużo później. W czasach francuskiego protektoratu Warzazat rozwinął się jako miasto garnizonowe, ośrodek administracyjny i urząd celny, a w 1931 roku zbudowano tu kościół św. Teresy. Obecnie to stolica regionu Draa-Tafilalet, z dzielnicą mellah, w której w 1954 roku mieszkało około 170 Żydów, a synagoga ma blisko trzysta lat. Na zachód od miasta w 2016 roku do sieci podłączono elektrownię słoneczną Noor, a w listopadzie 2023 miasto dołączyło do Sieci Kreatywnych Miast UNESCO dzięki branży filmowej.

Kasba w centrum miasta

Kasba Taourirt to powód, by zatrzymać się w Warzazacie dłużej niż tylko na noc. Według ustnych przekazów była własnością rodziny Imzwarn w XVII wieku, a w XIX przejęli ją i rozbudowali Glaoui, kontrolując zbiegi dolin Draa i Dadès oraz karawanowy szlak przez Saharę. Z tego rodu wywodził się Thami El Glaoui, pasza Marrakeszu w czasach francuskiego protektoratu, a stojąca przy bramie armata Kruppa przypomina, jak rodzina utrzymywała swoją władzę.

Budynek wzniesiono z ubitej ziemi i cegły suszonej, ma miejscami trzy kondygnacje, kwadratowe wieże na narożach i geometryczne motywy na górnych partiach ścian. W niektórych salach zobaczysz sufity tataoui, zaplatane z trzcin i rozpięte między belkami. W nienowionej części, czyli dawnym domu Qa’ida Hammadiego (urząd sprawował w latach 1882-1939), zachowały się stiuki, malowidła i łuki inspirowane wzornictwem miast cesarskich. Kasba od 1954 roku figuruje w rejestrze zabytków, w 1972 przeszła na własność miasta i potem czekała do końca lat 80., gdy rozpoczęto prace konserwatorskie; część odnowiono w latach 90. przy wsparciu UNESCO i jest otwarta dla odwiedzających, inne pomieszczenia wciąż są zamieszkane. Kasba pojawiła się w filmach Gladiator i Książę Persji, co brzmi osobliwie, stojąc w budynku wciąż używanym przez rodziny.

Studia filmowe i co można tam zobaczyć

Atlas Studios otwarto w 1983 roku, pięć kilometrów na zachód od centrum, i pod względem powierzchni jest to największe studio filmowe świata, co brzmi bardziej imponująco, niż wygląda, bo większość to pustynia, góry i zachowane scenografie plenerowe. Drugie studio, CLA, powstało w 2004 roku. Średnio dwadzieścia do pięćdziesięciu zagranicznych produkcji powstaje tu rocznie, dzięki światłu, wyszkolonym ekipom i prostym zasadom udzielania pozwoleń, a Marokańczycy stanowią około 80% zatrudnionych.

Oba studia można zwiedzać. Trasa po Atlas prowadzi przez dekoracje budowane na potrzeby filmów i telewizji, które prawdopodobnie widziałeś: klasztor tybetański obok rzymskiej areny i egipskiej świątyni. Po przeciwnej stronie kasby znajduje się Muzeum Kina, otwarte w 2007 roku w dawnym studiu, ze scenografiami, rekwizytami, kostiumami i sprzętem projekcyjnym. Zwiedzanie obu miejsc nie zajmuje więcej niż po godzinie i pozwala warto zrozumieć miasto podczas jednego popołudnia.

Przez Atlas: przełęcz Tizi n’Tichka

Prawie wszyscy przyjeżdżają przez Tizi n’Tichka, najwyższą dużą przełęcz w Afryce Północnej, łączącą równinę Marrakeszu z południem. Tablica na szczycie podaje 2 260 metrów, a pomiar GPS z 2022 roku wskazuje wysokość 2 205 metrów. Od listopada do marca pada tu śnieg i nawet latem, jak słońce zajdzie, robi się zimno. Drogę wytyczyło w 1936 roku francuskie wojsko na miejscu starego szlaku karawan i obecnie jest fragmentem krajowej trasy nr 9.

To długi podjazd z wieloma zakrętami i często trzeba jechać za ciężarówkami, więc lepiej nastawić się na spokojną jazdę niż pośpiech. Zatankuj w Marrakeszu, bo na końcówce trasy nie ma stacji; zaplanuj trzy do czterech godzin z postojami i nie ruszaj na przełęcz po zmroku zimą, gdy warunki i widoczność zmieniają się błyskawicznie. Ostatniego dzikiego lwa berberyjskiego w Maroku zastrzelono w pobliżu tej przełęczy w 1942 roku, co pokazuje, jak dzikie były te góry jeszcze niedawno.

Na południe: Draa, oazy i piaski

Na południowy wschód od Warzazatu droga prowadzi doliną Draa, najdłuższej rzeki Maroka, mającej około 1 100 kilometrów. Powstaje z połączenia Dadès i Imini i płynie z Wysokiego Atlasu w kierunku Atlantyku. Tama El Mansour Eddahbi powstała w 1971 roku do regulowania rzeki i zaopatrzenia miasta w wodę, a przez większość roku rzeka poniżej Tagounite jest sucha, więc dolina wygląda bardziej na zieloną wstęgę palm niż nurt rzeki.

W górze doliny ciągnie się około 200 kilometrów oaz i ksarów: Mezguita, Tinzouline, Ternata z Zagorą, Fezouata, Ktaoua i Mhamid el Ghuzlan na końcu, ostatnia osada przed piaskami, z dwoma fragmentami rzeki objętymi ochroną Ramsar. Druga droga prowadzi na północny wschód do wąwozów Dadès, trzecia na zachód do ksaru Aït Benhaddou. Niezależnie od kierunku, pierwsza godzina za miastem pokazuje, jak pusto jest poza nim.

Przyjazd i bycie online

Lotnisko w Warzazacie to niewielkie pole na wysokości 1 153 metrów z pojedynczym pasem długości 3 100 metrów, systemem naprowadzania w trudną pogodę i terminalem dla 260 000 pasażerów, który w 2016 roku obsłużył około 53 000 osób. Royal Air Maroc Express lata do Casablanki i Zagory, Ryanair do Barcelony i Marsylii, Transavia do Paris Orly. Większość gości i tak przyjeżdża drogą przez przełęcz.

W mieście jest dobry zasięg, na przełęczy i w dolinie, słaby. Tizi n’Tichka to długie odcinki bez żadnej sieci, a boczne drogi do oaz mają jej jeszcze mniej, więc kup pakiet jeszcze w Marrakeszu lub na lotnisku po przylocie, a nie w górach. Jeśli rozważasz lokalną kartę SIM lub eSIM na wyjazd, zobacz, co wiąże się z kartą SIM w Maroku: są tam wymagane formalności i ceny.

Kiedy jechać

Warzazat ma pustynny klimat z prawdziwą zimą. Średnie maksymalne temperatury to od 17,3°C w styczniu do 38,8°C w lipcu, absolutne rekordy to 44 i minus 7, a śnieg w mieście zdarza się w niektórych latach. Opadów przypada około 115 mm przez 18 dni, przeważnie w lutym, marcu i jesienią, a słońce świeci przez około 3 467 godzin w roku, na takie światło liczyły studia filmowe.

Pozostają dwa wygodne okna: od marca do maja i od października do listopada. Wysokie lato jest do wytrzymania przy popołudniowej siestcie, a zimą jest chłodno, przejrzyście, z ośnieżonym Atlasem nad dachami i kasba wyraźnie widoczną na tym tle.

Warzazat łatwo potraktować jak skrzyżowanie, i większość tak go traktuje. Daj mu dzień, a przekształci się w miejsce: kasbę będącą kiedyś centrum władzy nad całym południem, branżę filmową zmieniającą pustynię w inne kraje i drogę południową, którą ludzi i towary przewozi się od dłużej niż stoją okoliczne mury.